Besik fulan Abríl. Fulan rua ona iha Lospalos; hela fulan rua tan.
Ita mak membru ida husi KOICA-GCS Joven Voluntáriu ba Tempu Klaran, ne'ebé haruka mai Lospalos, Timór-Leste, ho objetivu ba edukasaun primária.
Ha'u sai ona!
...
Ha'u gosta ona fatin ne'e!
Tanba kmanek tebes, tempu mós la'o lalais loos.
Fali fali.
Fó fali tempu mai ha'u.
Mai ita temi buat sira ne'ebé ha'u gosta.
¤ Ida ne'e mak diáriu ne'ebé inklui ha'u-nia hanoin pesoál no subjektivu ¤
1. Natureza

Ha'u hanoin ona katak fatin ne'e foho/kinta, maibé izoladu/dook liu fali ida-ne'e.
Agora ha'u iha oportunidade atu sai hanesan protagonista iha fílme <Jurassic World>.
Dalan ai-laran ne'ebé matak-matak ho rai-henek iha okos, furak tebes! Fit loos.
Ha'u-nia laran mós tuur hakmatek, no ha'u-nia neon mós sai moos no loos.
Agora, “Favór ida, hanaran ha'u 'Moos'.”

Eureka!
Ita-nia matan mós nakloke ona.
Sai moos ona.
Nabilan.
La iha dalan ba matan atu sai aat.



Oik. Kriatura fofur ida kumprimenta ha'u.



Bibi-timur, karau-baka, no kuda.
Manu-kokoreek kanta "kokoreek".

Asu mós hasé ha'u "uau-uau". Mantein distánsia metru 2-3 bele previne moras asu-teen (raiva).
Sorte katak sira la haterus ita.
Kuda mexe nia ikun, ha'u-nia fuuk mós mexe neneik
ㅡ
Momentu ida-ne'e nakonu ho domin, kmanek no nabilan.
Buat hot-hotu di'ak tebes. Loron-matan di'ak, belun di'ak, no mós fulan-naroman ho lalehan di'ak.
Iha momentu hanesan ne'e, "Ita ba haree fitun ka?"

Ita gosta tebes dalan husi Urma Grasia ba ADM.
2. Ita-nia uma Urma Grasia
Ita husi ekipe 1, 2, ka 3?
Duk-duk, duk-duk
...
Ekipe 2 mak manán!
Ekipe ida-ne'e uiza mesak de'it guesthouse ida. Ita-nia hela-fatin mak ita-nia uma rasik.

Iha li'ur kór-de-roza ne'ebé furak, iha laran jardín kmanek ho morin husi nuu.
Kuandu konesta koluna boot ho mikrofone, fatin ne'e nakfila sai kedas hanesan palku. La presiza tan fatin kanta (Norebang).

Iha sorin de'it mak Administrasaun Munisípiu (Kantur Bukpati).
Dekór ba (Hapara iha neon).
Kuandu esplika kona-ba hela-fatin
“Urma Grasia besik Kantur Bukpati.”
La'o ain de'it minutu 20
- Loja boot (Loja Honesty)
- Jardín/Parke
- ADM, guesthouse no igreja ne'ebé ekipe 1 ho 3 uiza hamutuk
...

Iha laran mós kmanek. Rai-tijolu malirin no didin mutin ne'ebé moos.
Sala-baur mak fatin ba ekipe 2 atu serbisu, joga board game, no mós tuda-lia. Halo ita hanoin fali uma (saudades).

Dala ruma, halibur hamutuk voluntáriu Korea hotu mós iha ne'e.
Iha mós basia fase-liman!

Lian-naksumik iha ne'e boot tebes. Tempu ne'ebé ita hamutuk halo ita belun di'ak liután.

Mákina fihit-rai (vacuum cleaner) ita sosa hamutuk (n-pangu). Kontente tebes.

Iha fatin komún ita tau korta-ropa, no liu tiha ida ne'e iha dapur boot ida.



Dono-uma prepara buat hotu: mákina fase-ropa foun, fogun induksaun, fornu, xapa-rai (rice cooker), jeladeira, freezer, meza-han, hena-meza, kadeira, reba, tudik, pratu, kopu, kanuru, garfu, fatin fihit-pratu, to'o estante ba sasán.
Ita mak di'ak liu!
Obrigadu barak ba dono-uma ne'ebé hadi'ak kedas problema hanesan eletrisidade mate ka bee la sai.






Husi jambua, kuanua, papaya to'o paun no subar-bee, ita sai belun di'ak.
Hanesan fali família.
Ita-nia kuartu.
Fahe kuartu ne'e tuir sorte (random).
...
Ita hetan kuartu ne'ebé luan númeru rua.


Naroman loron-matan tama di'ak, no lampu fó naroman kór-azúl. Hanesan 'Cool tone' ba kór pesoál.



Iha meza-serbisu, armáriu, uma-tudu (kama), haris-fatin, no AC mós funsiona di'ak.
Moras dengue ne'ebé iha Timór, ita prevene ho kadiu-net (mosquiteru) kuandu toba!
Obrigada barak FM-nim.
Di'ak tebes ~
Triste uitoan, la'ós kuartu ne'ebé iha bee-manas. Maibé ita sai toman ona haris ho bee-malirin.
3. Loja Honesty


Honestly, buat hotu iha ne'ebá. Sosa mós hand sanitizer.


Dala ruma! Hetan mós sasán Korea nian.
Kimchi-latan, Shin Ramyun kantu ki'ik, no seluk tan.

(Soju mós iha beibeik. Maibé, karun uitoan.)
Tamara (dates) mós iha. Recomenda tebes. Biskuiti 'Black Truffle' mós gostu loos. Han barak bele halo isin boot.


Iha buat barak, husi cookie dough, xokolate, berry, matcha to’o sorvete blueberry yogurt.
Hili tuir ita-nia gostu!
4. EBF. Home (Eskola)
Eskola ne’ebé ha’u ba hanorin mak Eskola Primária Home.

“Bondia/Botarde,” hamnasa kmanek naklekar iha ne’ebá.
Labarik sira ne’ebé laran-moos halibur hamutuk ho moe-moe.
Kór-mutin no matak nakfilak sai kmanek.
Hasan mean-mean, hasan-rua mós hamnasa-boot.
Sira hamriik tuituir malu hanesan kór semáforu nian.
Horon hahan-meio-dia nian dada labarik sira-nia inus,
No sira tau oin ho liman ba ami-nia janela eskritóriu nian atu hateke tama.
Sira hakarak hatene buat barak.
Ha’u sente hanesan reprezentante (atleta) hosi Korea ne’ebé foin de’it debuta, ka halo rádio iha fatin nakloke. Ha’u esperiénsia sai hanesan idol ne’ebé iha fã barak.


Labarik sira uza oportunidade ne’e atu fó ai-fuan ka ai-nanas, no fó surat-tahan.
Ha’u simu domin ne’ebé laran-moos.
Labarik sira ne’ebé book an hanesan salala (nehek), dala ruma nakitak hanesan manduku,
Ha’u la bele simu de’it sira-nia laran-di’ak ne’e ho neon-mamuk.
Maske nune’e, sira fofur tebes no dala ruma ha’u hakfodak tanba sira matenek loos.
Fatin seluk ne’ebé mós iha ha’u-nia laran mak
...
5. Besik Loja
Loja no kioaske sira ne’ebé iha estrada-ninin iha Timór-Leste. Ne’e mak "convenience store" iha Lospalos.
Kuandu ita sente fadigadu ka hakarak han buat ruma, ita ba loja sira-ne’e. Loja-na’in sira prepara sasán barak ba ami atu sosa hanesan lanche.





Sira fa'an sorvete oioin hanesan sosa-melánsia (subak-ba), sosa-melun (melon-ba), mochi-vanila, xokolate, moras-moris (strawberry), kafé, no seluk tan.
Sira mós fa'an biskuiti ne'ebé pimenta, midar, no masin, mós hemu-muit ne'ebé fresku ho bee-moos, to'o sasán uma-laran nian hanesan papél ijiéniku.
Ita moris ho ksolok boot.
Maske sosa beibeik buat oioin, ita nunka sente baruk.
Ne'e mak lialoos.
Roger that.
Hahan iha eskola oin folin kmaan tebes.




6. Marmita


Selu de'it $1 iha Ratu Mama, ita bele hetan manu-fulun, foos, no kadiu seluk.
Ne'e hanesan han-boot ida.
Ha'u han hotu kedas ho ksolok. Ha'u hanoin ne'e KFC.
Sira mós la husu osan ba entrega.
Loron-loron kuandu ba serbisu, ha'u nunka nega. Ne'e mak ha'u-nia marmita fixu!
7. Kafé


Ita ba ne'ebá kuandu hakarak deskansa ho hakmatek iha sidade laran.
La’o ain husi uma presiza minutu 50, maibé sa'e Tuku-tuku (karreta elétriku) minutu 20 de'it kuanik.
Kafé ho hemu-midar hanesan de'it ho 'instant mix' ne'ebé fa'an iha loja, maibé nafatin halo ita-nia laran sente kmaan.

Sente iis taro nian ne'ebé malirin monu ba kakorok, halo ita fusi ulun no promete atu hemu tan.


Subar-bee ki'ik iha loron manas halo ita-nia hirus-matan sai malirin,
No mós mii-goreng ne'e hanesan arte ida.
Obrigada ba fehuk-refoga (fries).
8. Academia (Gym)


Fatin ne’ebé di’ak ba kadiu isin-lolon (musklu) no dezenvolve saúde.
Ha’u ba beibeik iha sidade laran, oras ida selu $2.
Minutu 30 selu $1, fulan ida selu $35.
AC la iha, maibé iha ventuinya (kipas) barak,
No ksolok atu hasai kosar-been halo ita bele aguenta.
Rona múzika ne’ebé maka’as hodi dezenvolve isin (musklu) liuhusi ekipamentu sira.
Loke husi tuku 3 loraik, baibain ha’u ba iha loron-deskansa.
Ho fuan manas, se ita ba sedu kedas (open run),
Ita sente hanesan aluga mesak de'it fatin boot ne'e.
Antes atu ba, tenke kontaktu uluk liuhusi WhatsApp!
9. Loja Salvacao
Loja boot besik uma ne'ebé iha lanche, ai-han, no sasán ba loron-loron.
Ha'u tama-sai beibeik iha ne'ebá.
Folin sa'e uitoan, maibé buat seluk di'ak hotu.
Iha mós sunscreen, makeup, iogurte pessegu, uvas, keiju, no chicken nugget pimenta.
Ha'u han paun ne'ebé bolu ha'u to'o kabun sai boot.


10. Sate
Kadiu ida $0.25, susar tebes atu la gosta!

Mollo kór-kinur ne'ebé pimenta tebes halo ita-nia nanál hakfodak.
Susar tebes atu la domin sate.

Iha dalan atu fila ba uma, besik parke, sate ne'ebé iha suar laran
Temperu mós di'ak no mánan loos iha ibun laran.
11. Restaurante
Ita hakarak ba restaurante ne'ebé hanesan restaurante loos ka?
Kuandu hanoin buat ne'e, ho $1.25 ita bele han foos, manu, kadiu ho biskuiti.

Ha'u hanál ho ksolok hamutuk ho biringela taxu.
Klik, ha'u foti foto ida.

Hemu-midar husi ai-fuan tropikál hanesan 'Acai bowl' liutiha halai (running) mak remata tiha ona.

La’o pasiar iha loraik hodi han hudi-goreng ho mollo pimenta,
Ida ne'e mak 'content' no mós 'kontenti' (haksolok).
Ita bele han ho ksolok boot.
12. Merkadu (Pasar)



Ba merkadu, ita bele hetan ai-fuan, kadiu-mean (vejetál), roupa, sate, no buat seluk tan~
Loos duni.
Sesta loraik ho Sábadu dadeer mak loron-merkadu.
La’ós halimar.


Sosa roupa ida ho besik $3 de’it. Di’ak tebes ba fuan (Heba-na-ge)~ Ita bele hatais to’o sai aat~
13. Restaurante Korea
Hahan gostu tebes, no na’in-restaurante laran-di’ak loos~
Ita koñese Señor Mariano ka lae?
Nia hela iha Korea ba tinan 10 ona, entaun ita bele han hahan Korea ho hakmatek iha ne’e.

Samgyeopsal (fahi-isin) ne’ebé krip (crunchy),
No mós fatin ne’ebé halo Kimchi iha loron espesiál.



14. Ekipe Halai (Running Crew)
Ita-nia fílme mós halai hela. Mai ita halai ba saúde.

Ami bolu ema ne’ebé hakarak halai iha dadeer tuku 7.
Kuandu tempu di’ak, husi malirin ba dadeer ne’ebé manas neneik, kuandu loron sa’e, ami halai ho ksolok ba minutu 20.

Husi ADM ba Belun Restaurante, ami halai maka’as iha dalan ne’ebé luan no kmaan.
Dala ruma ami ba parke. Maske iis boot (fadigadu) uitoan.
15. Ekipe Academia (Gym Crew)

Segunda loraik tuku 3, ami halibur hamutuk iha academia.
Ezersísiu tuir ita-nia kbiit, no mós hasai foto iha espellu oin hodi hatudu katak ohin ita halo ona ezersísiu (O-un-wan).
16. Klube Le'e Merenda
Klube ne’ebé di’ak liu iha Lospalos, ne’ebé FM Kang Gwi-ok mak organiza.
Ita sai hanesan 'fanatiku ba lee-livru' ne'ebé iha konesimentu luan.

Loron-loron ita goza uitoan hodi lee livru.

Ita hamnasa ho haksolok. Kontente tebes tanba bele hetan belun no konesimentu ne’ebé di’ak. La iha arrepende.
Obrigada barak ba ami-nia ekipe, voluntáriu seluk, no mós ba ema hotu iha Global Civic Sharing (GCS).
Ha’u harohan katak buat hotu sei nakonu ho kmanek no furak iha futuru.
'2026 KOICA 청년중기봉사단 > 아시아 동티모르' 카테고리의 다른 글
| 어느새 로스팔로스의 끝자락에서 (0) | 2026.05.31 |
|---|---|
| [동티모르 3팀] 어느새 5월 : 그리고 띠(띨라리에 스)며들다 (0) | 2026.05.27 |
| [동티모르 2팀] 로스팔로스 체험기 (3) | 2026.05.02 |
| [동티모르 1팀] 동티모르 올 때 이거 꼭 챙겨! (0) | 2026.04.30 |
| [동티모르 3팀] 교육을 넘어 변화로: 학교 환경개선 프로젝트와 한국-동티모르 문화교류 활동까지 (1) | 2026.04.23 |